Gięcie blachy na wymiar: minimalne promienie, naddatki na gięcie i tolerancje

Jeśli chodzi o gięcie blachy na wymiar, kluczowe są trzy obszary – minimalny promień gięcia, naddatek wynikający z odkształcenia materiału oraz realne tolerancje, jakie można osiągnąć przy danej technologii i materiale. Ich zrozumienie pozwala uniknąć kosztownych korekt już na etapie zamówienia.

Podstawy: promień, K-factor i naddatek – co musisz ustalić?

Gięcie blachy zmienia rozkład długości materiału. Wewnętrzna część łuku ulega ściskaniu, zewnętrzna – rozciąganiu, a pomiędzy nimi znajduje się linia neutralna. Jej położenie opisuje K-factor, czyli stosunek odległości linii neutralnej od wewnętrznej krawędzi do grubości blachy. Wartości te nie są uniwersalne i zależą od metody gięcia, narzędzi oraz właściwości stopu.

Minimalne promienie vs. grubość i gatunek materiału

Minimalny promień gięcia określa, jak bardzo można wygiąć blachę, aby nie doszło do jej uszkodzenia. Jego wartość zależy przede wszystkim od grubości arkusza oraz rodzaju materiału. Im grubsza blacha, tym większy promień należy zastosować, ponieważ materiał stawia większy opór podczas formowania. Równie istotny jest gatunek metalu, który decyduje o jego podatności na odkształcenia.

Materiały bardziej plastyczne pozwalają na ostrzejsze zagięcia bez ryzyka pęknięć. Z kolei blachy o wyższej twardości wymagają łagodniejszego prowadzenia łuku, aby zachować ciągłość struktury. Nieuwzględnienie tych zależności może prowadzić do mikrouszkodzeń, które nie zawsze są widoczne od razu, ale ujawniają się na dalszym etapie obróbki lub użytkowania elementu.

Jak policzyć naddatek na gięcie i kompensację sprężynowania?

Naddatek na gięcie (bend allowance) to długość materiału zużyta na utworzenie łuku. Oblicza się go ze wzoru uwzględniającego kąt gięcia, promień wewnętrzny oraz K-factor. Dla przykładu – przy kącie 90°, grubości 2 mm, promieniu 2 mm i K = 0,4, naddatek wynosi około 4,4 mm. 

Do tego dochodzi sprężynowanie, czyli częściowy powrót materiału do pierwotnego kształtu po zwolnieniu nacisku. W praktyce kompensuje się je przez dogięcie o 1–3° w stali i nawet 5° w aluminium, zależnie od narzędzia i długości ramienia gięcia.

Tolerancje wymiarowe i kątowe w praktyce warsztatowej

Tolerancje określają, jak bardzo rzeczywisty detal uzyskany poprzez gięcie blach na wymiar może odbiegać od rysunku technicznego. Przy tym procesie nie są one jedynie kwestią dokładności maszyny. Wpływ mają długość elementu, liczba gięć oraz kolejność operacji. Im więcej zagięć, tym większa kumulacja odchyłek.

Typowe wartości: kiedy zacieśniać, a kiedy luzować wymagania

Dla pojedynczego gięcia standardem warsztatowym jest tolerancja kąta ±1°. Przy elementach wymagających montażu śrubowego często wystarcza ±2°. Wymiar liniowy po gięciu zwykle mieści się w zakresie ±0,5 mm dla długości do 500 mm. Zacieśnianie tolerancji ma sens w przypadku detali współpracujących z innymi częściami, np. obudów modułowych. Luzowanie wymagań obniża koszt, gdy element pełni funkcję osłony lub dystansu bez krytycznych punktów styku.

Checklista przed zleceniem: otwory, odległości, kolejność gięć

Przed przekazaniem projektu gięcia blach na wymiar do realizacji warto sprawdzić kilka kwestii. 

• Otwory powinny znajdować się w odległości co najmniej 1,5×t od linii gięcia, aby nie uległy deformacji. 
• Należy określić, czy gwinty mają być wykonane przed, czy po gięciu.
• Kolejność zagięć ma znaczenie przy elementach przestrzennych – niektóre konfiguracje są niewykonalne bez zmiany sekwencji. 
• Warto też wskazać stronę gięcia i tolerancje krytyczne, zamiast stosować jedną wartość dla całego detalu.

Najważniejsze kwestie, jeśli chodzi o gięcie blach na wymiar

• Minimalny promień gięcia zależy bezpośrednio od grubości i gatunku materiału.
• Naddatek na gięcie oraz kompensacja sprężynowania muszą być policzone, a nie szacowane.
• Realne tolerancje wynikają z technologii, liczby gięć i przeznaczenia elementu.
• Dobrze przygotowana checklista przed zleceniem ogranicza ryzyko poprawek.

Chcesz zlecić gięcie blach na wymiar? Sprawdź naszą ofertę! Dowiedz się, jakie usługi oferujemy w ramach niej w tym zakresie.

FAQ

Jak dobrać K-factor do projektu?

Najczęściej korzysta się z wartości 0,3–0,5, a następnie koryguje je na podstawie prób technologicznych.

Czy każdy materiał wymaga tej samej kompensacji sprężynowania?

 Nie. Aluminium i stale o wysokiej wytrzymałości wymagają większego dogięcia niż stal niskowęglowa.

Czy można zmniejszyć tolerancje bez zwiększania kosztów?

Tylko w ograniczonym zakresie, zwykle wymaga to dodatkowych operacji pomiarowych lub narzędzi.